Przetarg na zakup energii w modelu giełdowym, czyli sposób na optymalizację kosztów instytucji publicznej

Od czasu kryzysu energetycznego w 2022 roku, koszt zakupu energii elektrycznej jest jednym z kluczowych wydatków wielu przedsiębiorstw i instytucji. Odbiorcy energii, realizujący zakup w ramach procedur przetargowych objętych Prawem Zamówień Publicznych (PZP), poszukując możliwości optymalizacji kosztów, coraz chętniej korzystają z innowacyjnych rozwiązań zakupowych. Takim rozwiązaniem jest zakup energii elektrycznej w oparciu o tzw. model giełdowy.

Kontekst rynkowy dla instytucji publicznych
Zakup energii elektrycznej w trybie PZP dotyczy przede wszystkim jednostek sektora finansów publicznych, spółek komunalnych oraz podmiotów realizujących zadania użyteczności publicznej. W ich przypadku kluczowe znaczenie ma połączenie zgodności z przepisami prawa z racjonalnym gospodarowaniem środkami publicznymi oraz długoterminową stabilnością kosztów energii.

Zakup energii w oparciu o model giełdowy pozwala na kontraktację całości lub części wolumenu po aktualnych cenach rynkowych. Zakup odbywa się w oparciu o transze indeksowane do cen z Towarowej Giełdy Energii (TGE). Dzięki temu rozwiązaniu, instytucje publiczne zyskały dostęp do rynku hurtowego energii przez pośrednika (sprzedawcę) i mogą samodzielnie decydować, kiedy i w jakiej ilości dokonają zakupu całości lub części wolumenu, który zużyją w przyszłości. To dobre rozwiązanie – rozkładając zakup na dłuższy okres instytucje publiczne zwiększają prawdopodobieństwo uzyskania korzystnych cen.

Czym jest model giełdowy w praktyce?
Model giełdowy polega na odejściu od jednorazowego zakupu energii po stałej cenie na rzecz elastycznego nabywania energii i gazu w transzach, których cena jest powiązana z notowaniami hurtowego rynku energii. Taki mechanizm pozwala instytucjom publicznym aktywnie zarządzać momentem zakupu energii i gazu, zamiast biernie akceptować warunki sprzedawcy.

Zakup giełdowy, dostępny dla odbiorców zużywających co najmniej kilkaset MWh energii rocznie, zwiększa szansę wygenerowania oszczędności w porównaniu do zakupu po stałej cenie, zmniejsza bowiem ryzyka po stronie samych sprzedawców energii. Należy jednak pamiętać, że ta forma zakupu wiąże się z ryzykiem wzrostu notowań giełdowych, co w przypadku niedostatecznej kontroli procesu zakupowego, może skutkować wyższą końcową ceny energii.

Ryzyka i kontrola procesu zakupowego
Aby model giełdowy faktycznie prowadził do optymalizacji kosztów energii i gazu, niezbędne jest bieżące monitorowanie rynku oraz odpowiednie zapisy w dokumentacji przetargowej. Brak kontroli nad momentem zakupu transz może zwiększyć koszt końcowy energii i gazu, mimo potencjalnych korzyści wynikających z elastyczności modelu.

Przeprowadzanie przetargów na zakup energii elektrycznej przez podmioty objęte obowiązkiem PZP to proces, który wymaga nie tylko dogłębnej wiedzy o przepisach prawa, ale także rozumienia specyfiki rynku energii. Umowy sprzedaży energii w ramach modelu giełdowego, w odróżnieniu do „tradycyjnej”, stałej ceny energii, zawierają wzór, zgodnie z którym jest wyznaczana finalna cena. Odbiorcy zużywający większe ilości energii mogą w dokumentach przetargowych określić swoje wymagania odnośnie indywidualnych warunków realizacji zakupu poszczególnych transz (np. maksymalną ilość transz i minimalną wielkość procentową pojedynczej transzy). Standardem jest także wskazanie produktów dostępnych do zakupu w ramach danej umowy. Najczęściej stosuje się kontrakty roczne, a w przypadku dużych odbiorców także kwartalne i miesięczne. W zależności od zapisów umowy możliwe jest również rozliczenie części wolumenu na Rynku Dnia Następnego (RDN), zwanym popularnie rynkiem SPOT.

Znaczenie prawidłowej dokumentacji przetargowej
Precyzyjne opisanie mechanizmu zakupu energii i gazu w dokumentacji przetargowej ma kluczowe znaczenie dla zgodności postępowania z Prawem Zamówień Publicznych oraz dla późniejszego bezpieczeństwa finansowego zamawiającego.

Przeprowadzenie procedury przetargowej PZP na zakup energii elektrycznej w oparciu o model giełdowy jest zadaniem wymagającym specjalistycznej wiedzy i doświadczenia. Przygotowując dokumentację przetargową, najlepiej określić oczekiwany przez daną instytucję, dedykowany mechanizm zakupu energii, wskazując rozwiązania produktowe dopasowane do charakterystyki danego przedsiębiorstwa. Jeśli podmiot realizujący giełdowy zakup energii nie zatrudnia wykwalifikowanej w tym zakresie kadry, rekomendujemy skorzystanie z usług doświadczonego doradcy energetycznego, który pomoże w przeprowadzeniu procedury przetargowej.

Czy model giełdowy zakupu energii i gazu jest zgodny z PZP?
Tak, zakup energii w modelu giełdowym jest zgodny z Prawem Zamówień Publicznych, o ile mechanizm cenowy i zasady kontraktacji są jasno opisane w dokumentacji przetargowej.

Dla jakich instytucji publicznych model giełdowy jest najbardziej opłacalny?
Najczęściej korzystają z niego instytucje o dużym i stabilnym zużyciu energii, takie jak porty lotnicze, przedsiębiorstwa komunalne, zakłady utylizacyjne czy podmioty infrastruktury krytycznej.

Czy zakup giełdowy zawsze oznacza niższe ceny energii?
Nie zawsze, ale zwiększa szansę na uzyskanie korzystnej średniej ceny energii, pod warunkiem właściwego zarządzania procesem zakupu.

Czy wsparcie doradcy energetycznego jest konieczne?
Nie jest obowiązkowe, jednak znacząco ogranicza ryzyka proceduralne i cenowe, szczególnie przy pierwszym przetargu w modelu giełdowym.